Öğrenilmiş Çaresizlik

Öğrenilmiş Çaresizlik (Learned Helplessness), Martin Seligman’ın köpeklerle yaptığı deneylerle tanımladığı bir fenomendir: kontrol edemeyeceği olumsuz koşullara defalarca maruz kalan bir organizma, koşullar değiştiğinde bile kaçma davranışını denemekten vazgeçer.

İnsanlarda öğrenilmiş çaresizlik; kronik başarısızlık, uzun süreli istismar veya kontrol eksikliği deneyimlerinin ardından ortaya çıkabilir. “Ne yapsam değişmez” ya da “Bu benim yapabileceğimin ötesinde” gibi inançlar belirtisidir.

Pasiflik, motivasyon kaybı ve depresif belirtiler öğrenilmiş çaresizliğin tipik görünümleridir. Önemli bulgu şudur: öğrenilmiş çaresizlik gerçek çaresizlikten bağımsız olarak ortaya çıkar — kişi aslında etkili olabilecekken eylemsiz kalır.

Seligman bu çalışmalardan hareketle pozitif psikoloji ve öğrenilmiş iyimserlik kavramlarını geliştirmiştir. Küçük kontrol deneyimleri ve atıf biçimini yeniden yapılandırma, çaresizliği tersine çevirmenin temel araçlarıdır.